Trích dẫn:
Mỗi hành động của con người luôn luôn nhằm tới một mục đích nào đó. Tuổi trẻ thường có nhiều mong muốn, ước mơ đẹp. Có ước mơ nhanh đến rồi lại vụt biến đi như bong bóng xà phòng, hoặc như thần tiên trong các câu chuyện cổ tích. Có ước mơ theo đuổi, thôi thúc suốt cả cuộc đời.
Khi ta lớn lên xác định mục đích có thiết thực hơn: Lo kiếm sống hàng ngày, lo làm ăn để giàu có, để thành đạt theo mục đích sự nghiệp. Lúc khó khăn bần hàn thì miếng cơm manh áo, có việc làm, được đi học... là điều phải vất vả lo toan cả một đời người. Đến khi đầy đủ, khá giả, thành đạt, ta lại mong muốn được cao hơn nữa. Cứ như vậy cuộc sống là một chuỗi các mục đích, có vui, có buồn, luôn thay đổi và liên tục phát triển.
Lợi ích và quyền lực luôn luôn là mục đích cơ bản, là điều nhậy cảm nhất đối với con người.
Mục đích là cái vạch ra làm đích nhằm tiến tới thực hiện cho được. Từ mục đích dẫn tới ước mơ, ấp ủ trong lòng mong muốn làm được những điều lớn lao tốt đẹp, với mức độ thiết tha, thôi thúc mãnh liệt sẽ trở thành hoài bão, khát vọng. Đó là động lực, là nhiên liệu bên trong mỗi con người, là sức mạnh không có giới hạn, luôn thôi thúc con người vươn tới đích.
Cái đích ấy càng cao đẹp thì giá trị cống hiến sáng tạo của con người càng lớn lao. Cuộc đời của mỗi người sẽ qua đi, cái còn lại là những giá trị của mục đích ước mơ ấy. Cho nên con người cần phải có mục đích ước mơ và khát vọng, cũng như cuộc sống cần phải có không khí, ánh sáng và mặt trời.
Nếu sống không có mục đích, nước chảy bèo trôi, buông thả theo con tạo xoay vần; hoặc sống theo kiểu mũ ni che tai, an phận; khi ở trong lòng không còn điều gì để mong muốn, thương yêu, không còn điều gì là thiêng liêng để hướng tới nữa. Sống như thế khác gì đã chết, khác gì đời sống của những sinh vật bình thường.
Song mục đích cuộc sống của con người cũng có nhiều loại khác nhau. Có mục đích của cả cộng đồng mọi người, có mục đích của cá nhân mỗi người, có mục đích về vật chất, có mục đích về tinh thần, có mục đích chính đáng tốt đẹp, có mục đích sai trái, tội lỗi, thấp hèn... Bạn nghĩ gì về những mục đích vượt quá sức mình, những mục đích ước mơ hư vô, không tưởng? Bạn nghĩ gì về những mục đích chỉ hưởng lạc thú vật chất, tiền bạc và quyền lực mà trống rỗng về đời sống tinh thần? Những mục đích xấu xa, tham lam, ích kỷ, hại người?
Từ việc xác định các mục đích ấy sẽ dẫn dắt con người đi tới số phận của mình, hạnh phúc hay bất hạnh. Cách đây trên hai ngàn năm, nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thế giới cổ đại A Ritstôt đã khái quát: "Hạnh phúc đến khắp mọi nơi khi xác định được mục đích đúng và có phương pháp đúng".
Vậy thế nào là mục đích đúng? Tôi cho rằng mục đích đúng là mục đích chính đáng, phù hợp với quy luật vận động phát triển của thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy của con người. Đứng trước một công việc, nhân dân ta thường nói các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa - tức là hợp với quy luật của trời đất, của lòng người. Một trận đánh cũng vậy, biết địch, biết ta, biết cả thiên thời địa lợi thì nhất định chiến thắng. Trái với điều đó sẽ thất bại, sẽ bị quy luật trừng phạt, sẽ bị con người trừng phạt.
Mục đích đúng thường là đáp ứng đòi hỏi của cộng đồng trong một thời điểm lịch sử nhất định hài hòa lợi ích của mọi thời điểm, phù hợp với khả năng của mỗi người, truyền thống của cộng đồng và xu thế của thời đại. Việc xác định mục đích đúng hay sai, tốt hay xấu, cao hay thấp cũng thường do nhân cách, tài năng và tâm trí sức lực cho nó, thanh thản ung dung, không sợ hiểm nguy, coi cái chết nhẹ như lông hồng.
Mục đích đúng và chính đáng trước hết, như một lẽ tự nhiên của mỗi người là mục đích kiếm sống. Con người phải làm việc quan hệ với nhau ăn nên làm ra. Thước đo căn bản của một xã hội là phát triển kinh tế, giải phóng sức sản xuất, để mọi người cùng no ấm, giầu có.
Tiền và mục đích sống.
Trên đất nước ta và nhất là trên thế giới có những tài năng, ngôi sao, trong một giờ lao động có thu nhập nhiều hơn người khác làm việc cả năm, thậm chí cả đời. Công ty phần mềm máy tính Microsoft ở Mỹ sau 20 năm thành lập, số nhân viên tăng 6 nghìn lần, thu nhập tăng 370 nghìn lần, chủ tịch công ty có tài sản cá nhân giàu nhất thế giới. Tất cả chỉ nhờ tri thức, sản phẩm chính là các đỉa mềm nhỏ xíu chứa đựng một lượng tri thức đắt giá ai cũng cần. Trong sản xuất kinh doanh, chúng ta đang chứng kiến các cuộc "kết hôn" của các doanh nghiệp lớn, không phải vì tình yêu mà vì lợi ích và quyền lực kinh tế không lồ. Xã hội đang rất cần những người làm ăn giỏi, có tài, làm giầu nhanh. Bằng chất xám, trí tuệ và tài năng, vận hội của đất nước và thời đại đang cho phép con người làm tăng nhanh của cải của mình đến mức kỳ diệu - một ngày bằng hàng trăm năm trước đây.
Song cuộc sống vốn phát triển không đều. Thế giới ngày nay vẫn còn hàng tỷ người sống dưới mức nghèo khổ. Mục đích xóa đói giảm nghèo còn là ước mơ của nhiều người.
Sống trong cơ chế thị trường, làm gì cũng cần phải có tiền, ai cũng mong muốn làm giàu, nhưng mặt trái của đồng tiền đang là điều đáng lo và bức xúc bản thân. Đồng tiền chỉ là vật trung tính để trao đổi, tốt hay xấu là do người làm ra nó và sử dụng nó. Nguyễn Du đã từng phê phán cái xã hội vì tiền: "Trong tay sẵn có đồng tiền dầu lòng đổi trắng thay đen khó gì". Đến gần đây, trong thơ xuân 1998, Tố Hữu đã phê phán nghiêm khắc những tiêu cực và đã đặt ra những câu hỏi bất bình:
Sao lắm kẻ gian tà dấu mặt,
Vàng đầy kho ngạo nghễ xa hoa
Rõ ràng là từ xưa đến nay, dù sống trong các chế độ xã hội khác nhau, thời nào con người cũng lên án lối sống chỉ vì tiền. Nhất định không để cho đồng tiền tác oai tác quái, gây ra bất hạnh cho con người.
Trong cuộc sống hiện nay, trước sức cám dỗ của đồng tiền và những mục đích hưởng lạc vật chất, đã xuất hiện những cảnh đau lòng vì tệ nạn xã hội, có những gia đình chưa giàu đã phải khóc ....
Thật không có điều gì hấp dẫn và tôn vinh con người nhanh chóng như tiền tài và danh vọng, ngược lại cũng không có điều gì làm thoái hóa biến chất con người nhanh chóng như danh vọng và tiền tài. Một điều thật giản dị nhưng không phải ai cũng hiểu được là: ở đâu vàng bạc chiếm mất tâm hồn, thì ở đó lòng tin, hy vọng và tình thương, sẽ bị tống ra khỏi cửa".- (ngạn ngữ Đan Mạch). Tin rằng cuộc sống và chân lý bao giơ cũng "như mặt trời soi sáng mãi, còn lỗi lầm như mỗi đám mây qua". Những tiêu cực suy thoái chỉ là những cỏ dại mọc lẫn trong vườn hoa, những rác rưởi vướng chân của đoàn quân đang đi tới đích.
Ngày nay mỗi quốc gia đang lựa chọn cho mình con đường đi đúng nhất để phát triển nhanh, bền vững, đem lại hạnh phúc cho dân tộc. Cái tốt đẹp thời nay phải là sự lựa chọn đỉnh cao của những gì là tốt đẹp' nhất, hiện đại nhất, của các nước trên thế giới này. Đó thực sự là cuộc đua tranh quốc tế, cuộc đối thoại giữa các nền văn minh, để khẳng định những tài năng đích thực, những giá trị mới của con người. Cuộc đua tranh đó đòi hỏi các quốc gia phải tự vượt lên chính bản thân mình, vượt qua mọi nguy cơ thử thách trong hòa nhập quốc tế, đi lên bằng tất cả tiềm năng và thế mạnh của đất nước và con người Việt Nam. Mục đích chung, mối quan tâm hàng đầu hiện nay vẩn là hòa bình ổn định. Đó là điều kiện kiên quyết để các quốc gia hòa nhập, hợp tác và phát triển; đó cũng là mong ước của mọi người. Lịch sử phát triển 5000 năm của nhân loại đã chứng kiến khoảng 15.000 cuộc chiến tranh lớn nhỏ. Thế kỷ 20 đã xảy ra hai cuộc chiến tranh thế giới lớn, đã giết chết hàng trăm triệu người, đã buộc hầu như tất cả các nước phải cuốn theo vòng xoáy tàn phá của nó. Hiện nay số lượng vũ khí hạt nhân do con người làm ra có thể huỷ diệt hàng chục lần trái đất. Không lẽ gì con người trong thế giới văn minh lại sử dụng những thành quả khoa học sáng tạo của mình, để huỷ diệt chính cuộc sống của mình? Lời kêu gọi "Hòa bình cho tất cả mọi người", bức tranh chim bồ câu trắng của danh họa Pi-cát-xô là biểu tượng của hòa bình thế giới; cũng là mục đích khát vọng.
Những đỉnh cao vinh quang của mỗi con người hay mỗi quốc gia bao giờ cũng hướng tới các mục đích cao đẹp. Mục đích càng cao đẹp bao nhiêu thì càng đem lại hạnh phúc cho nhiều người bấy nhiêu. Từ xa xưa trong các truyện cổ tích và các tín ngưỡng tôn giáo, con người đã gửi gắm bao ước mơ khát vọng về cuộc sống thần tiên. Các nhà khoa học bằng trí tuệ và tình yêu con người, đã lần lượt khám phá những bí mật của thế giới, biến các ước mơ thành hiện thực, thành những bước tiến văn minh nhân loại. Các bậc vĩ nhân, đại biểu tinh hoa của con người đã bằng cả cuộc đời sáng tạo vĩ đại của mình, hiến dâng cho những khát vọng. Học thuyết Không Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân. Tôn giáo của Giê-xu có ưu điểm là lòng bác ái cao cả. ... Không Tử, Giê-xu, ...chẳng có ưu điểm chung đó sao? Các vị ấy đều mưu cầu hạnh phúc cho loài người, mưu phúc lợi chung cho xã hội...
Ở nước ta ngày nay, trong việc giữ gìn bảo vệ Tổ Quốc, ai mà không nhớ tới lời căn dặn của Trần Hưng Đạo; khoan sức cho dân là kế giữ nước bền chắc nhất. Trong việc lấy dân làm gốc, chúng ta nhớ tới Nguyễn Trái coi việc nhân nghĩa cốt ở an dân, làm sao để trong tận hang cùng ngõ hẻm không còn một tiếng kêu than. Trong khi đề cao cho tâm chữ đức, chúng ta nhớ tới câu thơ của Nguyễn Du: "Thiện căn ở tại lòng ta. chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài".
Mọi người và mỗi người ai cũng có quyền lựa chọn mục đích và ước mơ riêng của mình. Sống trong thế giới hiện đại, những ước mơ thần tiên xa xưa đang trở thành hiện thực. Những điều các vĩ nhân xưa mới chỉ nêu ra tiền đề, ý tưởng, thậm chí chưa hề nghĩ tới thì nay đang là thực tế. Thế hệ ngày nay, nhất là thế hệ trẻ, có quyền và có những điều kiện thuận lợi để tiếp tục thực hiện bằng được những khát vọng của cha ông, đồng thời phải có những ước mơ táo bạo, những khát vọng đỉnh cao hơn hẳn các thế hệ trước đây. Chỉ cần là những ước mơ đúng, có ích cho mình và mọi người, thì hạnh phúc sẽ đến khắp mọi nơi, Hãy gợi mở, nhen nhóm, nuôi dưỡng những mục đích, khát vọng dù lớn hay nhỏ. Hãy một lần nhớ lời nhắn nhủ của nhà văn Nga A Sê khốp: 'Không bao giờ là quá muộn nếu tự hỏi: Ta đang theo đuổi một sự nghiệp lớn lao hay chỉ làm những việc nhỏ nhặt không đâu'.
Bạn đã có lúc nào ngắm nhìn bầu trời ban đêm đầy sao lấp lánh. Có ngôi sao sáng như sao hôm, sao mai; có ngôi sao định hướng dẫn đường là sao Bắc đẩu; có những ngôi sao càng ngắm nhìn càng thấy sáng; có những chùm sao sáng; có muôn vàn các vì sao xa xăm kết thành một vầng sáng dải ngân hà. Bầu trời sao luôn chuyển động, lúc sáng lúc mờ do mây mưa do thời tiết, nhưng bao giờ cũng có hằng hà sa số các vì sao lấp lánh. Từ xa xưa con người đã tin nghiệm rằng, mỗi vì sao trên trời là tương ứng với bản mệnh của mỗi người đang sống trên trái đất này? Ngày nay con người không chỉ ngắm nhìn chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các vì sao mà còn nuôi dưỡng khát vọng vươn tới các vì sao đó, để bầu trời sao càng tiếp tục tỏa sáng mãi mãi, lung linh sắc mầu huyền diệu của trí tuệ tâm hồn con người.
