văn thơ cuộc sống

Di chúc của Người
Chế Lan Viên
Hãy nghĩ đến việc bình thường này: cái chết
Sau mỏm đá cuối cùng, nó đấy, trùng khơi
Cái đen thẳm lặng câm mà sóng vỗ liên hồi
Hễ ai đã lên cao thường thấy nó
Có tột đỉnh thiên tài còn khiếp sợ
Ta dưới thấp bị che sau vợ con, áo quần, nhà cửa
Tầm nhìn xa từ nỗi đau con đến cái vui gần
Nhưng lấy gì che mắt sáng vĩ nhân
Khỏi thấy bể?... Hạo Nhiên từng rưng rưng giọt lệ
Họ ngỡ họ ở ngoài vòng nhân thế
Rốt cùng ra là trong bể, trong vòng.

Có kẻ chớp mắt nhiều, nhìn sững, nhìn trân, rồi ngã quỵ
Kẻ khác nữa, uy danh lừng thế kỷ
Gào uy lực tuổi tên mà chọi với Vô Cùng

Bác đương đầu cái chết tựa thanh xuân
Quan nhìn sự vật giữa hai bề đối lập
Sống chết, ngày đêm, mất còn, rụng mọc
Cách mạng là chấp nhận quy luật này. Người rất ung dung.

Bác viết Di chúc sáng nay trầm tĩnh trong lòng
Trong suốt lời văn Bác sửa từng dấu cân, chấm phảy
Ngỡ như để khuây ta, BÁc có cười kia đấy
Ta không thấy rõ Bác cười, chỉ bởi chúng ta đau!
Cái chết tung sóng cuộn anh Ba ra khỏi sàn tàu
Từng vùi dập trái tim người quét tuyết
Cái chết giữa nhà ngục Tỉnh Tây hay giữa đại ngàn gió rét

Trước họng súng quân thù dăng lưới bủa vây
Cái chết đến bên Bác bao lần. Nó phải lui ngay
Bác nhìn nó. Hãy lui ra cho Người làm việc!
Giờ việc đã gần xong. Nó biết
Chắc Người có thể ra đi. Nắng sắp xong ngày.

Chưa xong đâu. Đêm đêm miền Nam lắng tiếng Bác trên đài
Một hơi thở mệt, một cơn ho cũng làm lòng dân xao xuyến
Ngọn cờ Bác thiêng liêng đầu trận tuyến
Nhận loại yên tâm khi thấy Bác cười
Thuộc về nhân dân từng hơi thở của Người
Bác là tài sản của nhân dân giao Bác giữ.
Như ngọn nến vạch một đường đi giữa gió
Bát nước qua bão cuồng không đổ, không chao
Kẻ thù giờ đây đâu phải ngục tù, xiềng xích, gươm đao
Cái trận đánh với gió trời hanh làm Bác mệt
Cái thời tiết thời gian như rết bò, như mọt khoét
Cơn yếu đau trong mỗi tế bào
Trận đánh diễn ra trong mỗi hồng cầu
Khi là nó, khi không phải nó
Kẻ thù rất vô hình mà mọi chỗ
Trong hơi thở dồn, trong khớp xương đau
Người chống chọi qua từng bữa ăn giấc ngủ
ngỡ như trên đầu mũi kim, Người làm chủ lấy mình
Bỗng bàn tay cầm gậy chẳng run run, bằng trận ho cố nén.
Bằng viên đá xiết vào tay rèn luyện
Bằng mỗi bước trên đường xoài Bác cố bước đi nhanh

Bác bình yên viết Di chúc ngay giữa ngày sinh nhật
Khi non sông đang chúc thọ Người
Dẫu ra đi cũng là ngày gieo hạt
Giấu niềm đau dưới một ngày vui.
Di chúc không viết lên đá, khắc lên vàng chói lọi

Mà trên bản tin hàng ngày, lật lại,
Sau bản tin một hôm, Người ký thác chuyện muôn đời.
Người không muốn lúc ra đi làm ta đột ngột
Bảo cái sinh cái tử cũng thường thôi
Câu thơ Đỗ Phủ "cổ lai hi", Người sẽ nhắc
Bác chẳng muốn ta cau vầng trán nhìn quy luật
Bác không nói tuổi già, Bác bảo tám mươi xuân!
Lời văn trong suốt trong veo như nước mắt,
Cái nỗi đau đã lọc đến trong ngần.

Ôi, muôn vàn tình thương yêu tỏa ra lúc ấy
Muôn vàn tình thương yêu tràn lên khắp núi sông
Ngỡ như trên nghìn đỉnh non cao, vạn dòng nước chảy
Có tình thương của Bác bao trùm.

Người sắp xa nhân dân từng yêu suốt một đời
xa miền Nam nửa thế kỷ rồi chẳng gặp
Xa các cháu nhi đồng, mùa hoa Tổ quốc
Gần Mác, Lênin, nhưng sắp chia tay đồng chí đấy rồi!

Di chúc người viết cho ta, đâu phải vì Người
Bác sợ khi Bác đi rồi, ta sẽ lạnh
Sợ ta đau, sợ rồi ta lơ đễnh,
Sợ ta quên...

Người gửi lại một niềm tin
Còn như Người, Người đã hóa hương sen,
Trở về làng Sen muôn thuở
Mắt rưng lệ, ta đọc Di chúc Người từng câu từng chữ
Ngỡ như trước mắt, trên cao đâu đó, Bác nhìn.

Điệu nhạc điên cuồng
Chế Lan Viên
Hầu ran nóng, lửa hồng bừng cháy mắt
Máu nồng tươi lay vỡ cả thành tim
Ðâu điệu nhạc điên cuồng ta khao khát
Chẳng vang lên tràn ngập suối träng êm ?

Ðêm mau đây, chiếc sọ dừa ứ huyết
Chiếc xương khô rợn trắng khí tinh anh!
Và rót mau trong hồn ta tê liệt
Những nguồn mơ rồ dại, hỡi yêu tinh!

Ta sẽ nhịp khớp xương lên đỉnh sọ
Ta sẽ ca những giọng của Hồn Ðiên
Ðể máu cạn, hồn tàn, tim tan vỡ
Ðể trôi đi ngày tháng nặng ưu phiền!

Ðể hưởng lấy một giờ không tục lụy
Ðể uống vào một phút chết say sưa!
-Nhạc trần gian khôn vui hồn quạnh quẽ
Rượu trần gian gây nhớ vết thương xưa.

Đọc văn Người
Chế Lan Viên
Bác chẳng để cho ta nghìn quyển sách
Hồn thơ ấy ít ham thơ. Ham độc lập
Thay vì nghìn trang giấy bao la, Bác để tấm lòng
Một màu lộc, màu cây xanh mát mắt
Một Điện Biên. Một thành đồng Tổ quốc
Giữa đục của đời, một ngọn suối trong.

Những trang văn lỗi lạc tung hoành Bác viết ở châu Âu,
Khi cầm đến nắm đất của quê hương, Người xếp lại
Với dân tộc ít lời. Người ít nói
Thấy nhiều trời bể non sông, giờ phải nói chi nhiều!
Giàu từ ngữ văn chương mà chi, khi Tổ quốc nghèo
Bác viết cho người mù chữ nghe và hiểu được
Không gì quý hơn Tự do, Độc lập
Bác muốn nhân dân cầm trên tay không nặng lắm tuổi tên Người.
Người ký X. Y. Z., C. B. như dân ký Lúa, Xoài
Người không muốn trang sách hóa thần, nhân dân quỳ để đọc
Dẫu tuyệt bút thi, thư cũng con đẻ của đời.

Người dẹp đi các ngọn đèn dư, các ánh sáng thừa
Những phản quang hồi quang làm đời lóa mắt
Bác không thích các mùi hương lõa lồ gay gắt
Người tắt đi các tiếng ồn và lí sự chua ngoa
Bác dạy ta "lai vô ảnh, khứ vô hình"
Đến rất nhẹ và ra đi rất nhẹ
Ta lẫn Bác với bầu trời và giọt lệ
Với hương mộc trong đêm và lộc nõn trên nhành
Ngọn suối reo! Nghe như tiếng Bác cười
Và ta đi giữa NON SÔNG và TRANG VIẾT của Người

Hoa đào nở sớm
Chế Lan Viên
Hoa đào trước ngỏ em qua
Sáng nay bỗng ướm cành hoa vào mùa
Đầy vườn lộc biết cây tơ
Năm đi chưa hết, đã ngờ xuân đâu

Bỗng dưng một đóa hoa đầu.
Nghe như đất lạ năm nào gặp em
Phải rằng xe xích thời gian
Vầng dương bên ấy mọc sang bên này ?

Nắng hoe, bướm trở mình bay
Cành non nở vội kịp ngày chào hoa.
Lòng anh tự độ em qua
Hoa bay bướm dạo cùng ta vào đời.

Hồn trôi
Chế Lan Viên
Cô em ơi! đằng xa cây toả bóng,
Sao cô không ngồi đợi giấc mơ nồng?
Đến chi đây, cho thân cô rung động
Lớp hồn tôi êm rải khắp trời trong?

Đừng hát nữa! Tiếng cô trong trẻo quá
Khiến hồn tôi tê liệt khó bay cao,
Này, im đi, nhìn xem, trong kẽ lá,
Một mặt trời giả dáng một vì sao.

Ngoài xa xa, không, ngoài xa xa nữa,
Thấy không cô, ánh nắng kéo hồn tôi?
Đến những chốn êm đềm như hơi thở,
Nồng tươi như suối máu lúc ban mai.

Cô bảo: Hồn có hay không trở lại
Một khi trôi vào giữa giấc mơ cuồng?
- Có, cô ơi, hồn tôi rồi trở lại
Với lòng điên, ý chết, với tình thương

Kém mắt
Chế Lan Viên
Tặng Tế Hanh

Trời chiều nắng xuân đẹp
Khó đọc sách trong chiều
Tuổi năm mươi mắt kém
Đôi mắt thường phải nheo

Khám mắt, bác sĩ bảo
Thị lực anh giảm nhiều
Mấy phàn trăm gì đó
Ai biết là bao nhiêu!

Chữ lớn ở trên tường
Đứng xa không đọc nổi
Chữ nhỏ ở cuối trang
CÀng nhìn càng nhức nhối

Ra ngoài tuổi năm mươi
Thời gian đi như chạy
Cái dòng nước tỉ tê
Nghe ồ ồ rồi đấy.

Thời gian quy luật sắt
Tế bào ta mòn dần
Thần kinh như hoa xuân
Sắc hương vào bước ngoặt

Bút vội vã sang hàng
Chữ dài xin viết tắt
Thi với bão thời gian
Sách đời ta lật gấp

Đeo kính để thêm ngày
Ta lấn vào trong tối
Nơi mắt nhìn không tới
Thì lòng ta đến thay.

Khoảng cách
Chế Lan Viên
Khi em xoay lưng lại với anh
Hai đứa cách nhau một vòng quay Trái Đất
Khi hai đứa mắt đã soi trong mắt
Thì không gian còn khoàng cách nào đâu

Mình và ta
Chế Lan Viên
Mình là ta đấy thôi ta vẫn gửi cho mình
Sâu thẳm mình ư ? Lại là ta đấy
Ta gửi tro mình nhen thành lửa cháy
Gửi viên đá con mình lại dựng nên thành.

Mồ không
Chế Lan Viên
Và xương khô, và sọ người, và thịt nát,
Và hơi âm rờn rợn của yêu tinh
Loài người đã mang đi qua mộ khác
Để lòng ta trống trải khí thiêng linh

Thôi vắng bặt từ nay bao giâu phút
Mà tiếng cười ghê rợn dậy vang mồ!
Mà hơi khóc rung dài dây gió lướt,
Mà lời than náo động cõi Hư Vô!

Hồn ma ơi! Hồn ma ơi! có nhớ
Nơi mi hằng chôn gửi hận Trần Gian ?
Nơi đã khô của mi bao máu đỏ,
Bao tủy nồng, nào trắng với xương tàn ?

Mi có biết rồi đây trong những buổi
Mà sao sa rung chuyển đáy mồ không,
Mà nắng chếch huyệt sâu um cỏ dại
Ta buồn thương, nhớ tiếc, với trông mong ?

Hồn ma ơi! Trong những đêm u tối
Mi tung mây về chân trời vòi vọi
Hãy mau nghiêng cánh lại ở bên mồ
Phủ lòng ta say đắm chút hương mơ!

Lời của mồ không:

Ở đâu rồi người nhớ mong yêu tưởng
Mà phách hồn vẩn ôm ấp trong tay ?
Quá xa xôi phút giây chan chứa mộng!
Vỡ tan rồi! cốc rượu ứa hơi say!

Nàng hỡi nàng! trên tay ta là mộ trống
Trong lòng ta là huyệt bỏ, với trong hồn
Mà mồ không lạnh lùng sương giá đọng,
Toàn khổ đau, sầu não với lo buồn!

Hãy cho ta lúc vui trên tay khác
Một chút Thương an ủi tấm lòng đau
Như hồn ma, trong khi về mộ khác,
Còn đôi hồi dừng cánh viếng mồ sâu.

Nắng mai
Chế Lan Viên
Bóng đêm tan trên đồng xanh vô tận
Nắng trời bay phấp phới bọc muôn cây
Chốn cao xa, trên trán giời không giới hạn
Làn tóc mây đùa rỡn bảo nhau bay.

Cả vũ trụ biến dần ra ánh sáng,
Nước sông Linh hòa lẫn nắng trời mưa,
Nắng trời tươi, tưng bừng bay tán mạn
Gợi lòng ta bao dấu vết xa xôi.

Ta vẫn thấy hồn ta buồn ủ rũ
Và cõi lòng dày đặt bóng đêm mờ
Vì, bạn ơi, trong bao tia nắng rỡ
Tia nào đâu rơi tự nước Chàm ta ?