Storage 1: Kiến thức - Khoa học

Vì sao chó và người hiểu nhau?


Ảnh: ABC Online.

Tiếng chó sủa có điểm giống với tiếng chim hót và trẻ con khóc: Đều để giao tiếp những cảm xúc cơ bản như lo sợ, đàn áp hay phục tùng, theo những đặc tính âm thanh tương tự.

Kết quả nghiên cứu mới nhất cho thấy hệ thống giao tiếp nguyên thuỷ có thể giống nhau ở hầu như các loài động vật có vú. Giả thuyết giúp lý giải vì sao động vật có vú, bao gồm người, hiểu được âm thanh của các loài khác.
Chẳng hạn, nghiên cứu trong tạp chí Language Communication cho thấy trẻ con có thể nhận ra cảm xúc đơn giản trong tiếng kêu của khỉ. Trong nghiên cứu mới, giáo sư Péter Pongrácz và cộng sự đã tìm hiểu con người có thể miêu tả cảm xúc của những tiếng sủa giả tạo khác nhau như thế nào.

Tiếng sủa dựa trên âm thanh của một con chó chăn cừu Hungary, bao gồm 5 trạng thái tình cảm: hung hăng, lo sợ, tuyệt vọng, vui đùa và hạnh phúc. Pongrácz, giáo sư phong tục học tại Đại học Eötvös Loránd ở Budapest, Hungary, đã so sánh câu trả lời của người nghe với đặc điểm ânh thanh của tiếng sủa.

Các nhà khoa học nhận thấy sự thay đổi trong 3 đặc điểm âm thanh cơ bản - cao độ, nhịp độ và thanh điệu - quyết định tới sự cảm nhận của người nghe. Nhìn chung, tiếng sủa chói tai với khoảng cách dài giữa mỗi lần sủa được coi là ít hung hăng hơn so với tiếng sủa trầm hơn với mật độ dày hơn.
Trẻ con cũng có những thay đổi tương tự khi khóc, ngoại trừ việc mật độ tiếng khóc quan trọng hơn là cao độ khi chúng muốn bộc lộ nhu cầu.

Mối liên quan giữa tần xuất với cao độ và sự cảm nhận cảm xúc dường như có ở rất nhiều loài khác nhau. Theo quy luật thể chất thông thường, thì một cơ thể to khoẻ sẽ tạo ra âm thanh có cao độ thấp hơn, từ đó người nghe có thể đoán biết được kích cỡ của người nói.

"Mối quan hệ này có thể tạo nên nền tảng cho quy trình tiến hoá nghi thức mà ở đó tiếng kêu thấp thường ám chỉ sự áp đảo bởi con vật to hơn, sẽ dễ dàng thắng hơn trong cuộc đấu, và giọng nói cao cũng chỉ sự phục tùng hay thân thiện", Pongrácz nói.

Các nhà khoa học cũng tin rằng quá trình nhiều năm thuần hoá cũng cải thiện cách thức các con chó giao tiếp với chúng ta.

M.T. (theo ABC Online)

Lông chim đổi màu theo thức ăn


Ảnh: Newscientist.

Một cuộc phân tích mới về những loài chim biết hót cho thấy những gì chúng ăn trong quá trình rụng lông có thể ảnh hưởng tới màu lông của chúng. Sự biến đổi màu sắc do chế độ ăn uống cũng giúp tạo đà cho sự phát triển của những loài mới.

Ryan Norris và cộng sự tại Đại học Guelph ở Ontario, Canada, đã đánh dấu và theo dõi hơn 200 con chim đỏ đuôi châu Mỹ (Setophaga ruticilla) ở Caribbean.

Những con chim di cư này đến nghỉ hè ở các vùng giữa British Columbia ở Canada và Louisiana ở nam Mỹ. Sau khi sinh sản ở phía bắc, chúng mọc lông mới trong khoảng thời gian 3 tuần trước khi chuyển về phía nam.

Các nhà nghiên cứu có thể xác định từng con chim đã đi nghỉ hè ở đâu bằng cách phân tích tỷ lệ giữa các chất đồng vị hydro nặng và nhẹ trong lông. Norris giải thích rằng sẽ có nhiều chất đồng vị nặng hơn ở lông những con chim nghỉ hè ở vùng vĩ tuyến thấp. Chất đồng vị hydro trong nước theo chuỗi thức ăn đi vào con chim.

Những con chim với lông màu sẫm thường nghỉ hè ở miền nam nước Mỹ. Những con chim lông vàng có hàm lượng chất đồng vị nặng nhiều gấp 3 lần những con có lông màu cam sẫm.

Màu sắc lông chim phụ thuộc vào lượng sắc tố caratinoid trong sợi lông - lông càng sẫm thì càng có nhiều chất này hơn. Norris tin rằng những con chim ở các khu vực rụng lông khác nhau sẽ có màu lông khác nhau bởi tại các vĩ độ, chúng ăn những con côn trùng hoặc trái cây có các chất caratinoid khác nhau.

Chế đọ ăn phong phú làm biến đổi màu sắc lông có thể ảnh hưởng tới sự lựa chọn bạn tình và từ đó dẫn tới sự phân hoá giống nòi, Norris bổ sung.

M.T. (theo Newscientist)

Học cách chế tạo màn hình phẳng từ bướm


Loài bướm Cyanophrys remus.
Ảnh: Newscientist.

Bướm có thể tạo ra nhiều màu sắc kỳ lạ nhờ những lớp vảy tinh thể trên cánh của chúng. Nếu bắt chước cách tạo màu của chúng, con người có thể tạo ra một loại màn hình phẳng mới với chi phí cực thấp.

Nguyên liệu được sử dụng trong kỹ thuật này có thể được tìm thấy dễ dàng trong tự nhiên, rẻ hơn nhiều so với những nguyên liệu được dùng để sản xuất màn hình trong các nhà máy hiện nay.

Công trình khoa học ủng hộ những ý tưởng này được thực hiện bởi một nhóm các nhà nghiên cứu Mỹ và châu Âu. Họ đã xem xét cấu trúc và đặc tính của các tinh thể phát quang có trong cánh của loài bướm Cyanophrys remus.

Tinh thể phát quang vật chất có cấu trúc tuần hoàn với kích thước và bước sóng tương tự ánh sáng. Nhờ có những đặc tính này, khi một tia sáng chiếu tới tinh thể, nó sẽ tự giao thoa theo những hướng và tần số nhất định.

Các nhà khoa học cho rằng những vảy tinh thể quang học trên cánh một số loài bướm đã tạo ra màu sắc của chúng. Những vảy tinh thể này được tạo thành bởi chitin, một loại polysaccharide tồn tại ở côn trùng và một số loài động vật. Với chiều ngang vào khoảng vài chục phần nghìn mm, chúng được sắp xếp trên bề mặt cánh giống như những lớp ngói của một mái nhà.

Cánh của bướm đực Cyanophrys remus có màu xanh dương sáng ở một bên - được cho là để thu hút sự chú ý của các nàng bướm cái - và màu xanh lục sẫm ở phía còn lại để ngụy trang. "Thật đáng ngạc nhiên là những chiếc cánh có thể tạo ra rất nhiều màu sắc", Lazlo Biro, một nhà khoa học về vật liệu tại Viện Khoa học Vật liệu và Vật lý ứng dụng, Budapest, Hungary, khẳng định.

Biro và các cộng sự chụp ảnh những chiếc vảy tinh thể phát quang trên cánh bướm bằng kính hiển vi điện tử rồi tìm hiểu cách chúng phản chiếu ánh sáng. Họ phát hiện ra rằng vảy tinh thể ở hai mặt của cùng một cánh có cấu trúc khác nhau. Những vảy được cấu thành bởi những đơn tinh thể phát quang tạo ra màu xanh dương sáng, còn màu xanh lục sẫm là kết quả của sự sắp xếp ngẫu nhiên các đa tinh thể phát quang.

Cấu trúc sắp xếp ngẫu nhiên trong tinh thể có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Những hạt tinh thể có thể tạo ra nhiều màu sắc - xanh lục, vàng và xanh dương - phụ thuộc vào hướng của chúng. Nhưng kết quả của vô số hạt tinh thể trên cánh của loài bướm Cyanophrys remus là màu xanh lục thẫm. Nhóm nghiên cứu cũng tìm ra cách để tinh thể tạo ra ánh sáng phản chiếu màu đỏ.

Biro khẳng định rằng bảng màu xanh lục - đỏ - xanh dương có thể được ứng dụng trong công nghệ sản xuất màn hình phẳng bằng cách tạo ra một dãy tinh thể trên những cánh tay điện tử sao cho chúng có khả năng tự đổi hướng. Bằng cách đó, mỗi tinh thể - tương ứng với một điểm ảnh - có thể phát ra màu đỏ, xanh lục hoặc xanh dương. Khả năng tự phát sáng ba màu cơ bản trên là cơ sở nền tảng trong công nghệ chế tạo màn hình màu.

Việt Linh (theo Newscientist)

Hai loài bướm biến thành một


Kết quả lai tạo giữa loài
Lycaeides Melissa và Lycaeides idas.
Ảnh: BBC.

Các nhà khoa học vừa phát hiện ra một loài bướm mới ở dãy núi Sierra Nevada thuộc miền tây nước Mỹ. Sinh vật này là kết quả của quá trình giao phối giữa hai loài bướm hoàn toàn khác nhau về mặt di truyền.

Lycaeides Melissa và Lycaeides idas là hai loài bướm hoàn toàn khác nhau về cấu trúc gene và hiếm khi giao phối với nhau. Tuy nhiên, Zachariah Gompert và các nhà sinh vật học tại Đại học Texas State, thành phố San Marcos, bang Texas phát hiện ra rằng khi hai loài này giao phối, chúng có thể sinh con.

Đây là một hiện tượng hy hữu. Thông thường, các loài mới là biến thể của cùng một loài đang tồn tại, chứ không phải là kết quả giao phối của hai loài khác nhau.

Bộ gene của loài bướm mới, hiện vẫn chưa được đặt tên, là sự pha trộn giữa các thành phần trong gene của cả bố và mẹ, Gompert tiết lộ. Nhưng chúng không thể sản sinh ra thế hệ sau nếu giao phối với một con khác giới thuộc loài của bố hoặc mẹ chúng.

Các nhà nghiên cứu cho rằng loài bướm mới có thể đã được sinh ra thông qua quá trình chọn lọc tự nhiên trong một môi trường khắc nghiệt. Trong trường hợp này, đó chính là môi trường sống trên dãy núi Sierra Nevada. Bố mẹ chúng, loài Lycaeides Melissa và Lycaeides idas, sinh sống ở hai độ cao khác nhau.

Lycaeides Melissa sống ở sườn phía đông của dãy núi Sierra Nevada, trong khi Lycaeides idas sống ở các bãi cỏ bên sườn phía tây. Loài bướm mới sống ở phía trên các ngọn cây, tức là nằm giữa khu vực sống của bố và mẹ chúng.

Đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học quan sát được hiện tượng lai khác loài ở bướm. Vào tháng 6 năm nay, người ta từng phát hiện ra một loài bướm mới thuộc nhóm Heliconius - nổi tiếng với những màu sắc sặc sỡ trên cánh - ở Nam Mỹ được sinh ra sau quá trình giao phối giữa hai loài có quan hệ về mặt di truyền.

Việt Linh (theo Newscientist)

Vì sao bị nấc?

Nấc là sự co giật của cơ hoành - màng chắn trong ngực đóng vai trò quan trọng trong việc thở. Hít vào làm cơ hoành co lại và thở ra làm cơ hoành giãn ra.

Nấc xảy ra một cách bất thường, đột ngột và hoàn toàn vô dụng nếu không muốn nói là gây khó chịu. Một cái dạ dày căng phồng sau mùa lễ Giáng sinh có thể làm cơ hoành khó chịu và gây nên một tràng nấc. Việc luyện tập căng thẳng hay stress cũng có thể gây nấc. Nhưng nói chung phản xạ này thường chẳng có nguyên nhân rõ rệt.

Một giả thuyết cho rằng nấc là dấu tích còn lại của phản ứng bú mút từ thời nguyên thuỷ. Nhưng cho dù nó có chức năng gì trong quá khứ thì bây giờ nó chỉ gây ra điều phiền toái. Mọi người đều có cách chữa nấc riêng, như nín thở, doạ cho người đó thật sợ, hít hạt đường, nhấp từng ngụm nước hoặc thậm chí đập nhẹ một cái vào ngực. Những cách này nhiều khi cũng có hiệu quả, do đều ngăn nhịp thở một cách tạm thời.

M.T. (theo Livescience)

Xem TV cũng làm biến đổi khí hậu


Các phương tiện giao thông thải ra lượng
khí CO2 đáng kể vào bầu khí quyển.
Ảnh: Tyndall.ac.uk.

Những khách hàng có lương tâm có thể hối tiếc vì đã gây hại cho môi trường do đi lại quá nhiều. Nhưng họ không biết rằng việc xem TV cũng thải khí carbon vào bầu không khí.

CO2 là sản phẩm phụ của việc con người đốt nhiên liệu hoá thạch như than đá và dầu dùng trong sưởi ấm và di chuyển, góp phần gây ra hiện tượng trái đất ấm lên.

Tổ chức Carbon Trust của Anh đã tổng hợp và cho thấy các hoạt động thư giãn, giải trí đứng đầu trong 11 hình thức tiêu dùng gây ra sự biến đổi khí hậu - cụ thể là thải ra khí CO2 vào bầu khí quyển.

Những chuyến du lịch bằng xe hơi hay các hoạt động giải trí như tập thể dục, xem TV hoặc truyền hình trực tiếp - đều cần đến bật đèn pha - chiếm tới 1/5 lượng khí thải carbon của toàn nước Anh.

"Cần phải cho mọi người nhận thứ rằng mọi việc họ làm đều liên quan tới việc thải ra khí carbon", Euan Murray, Giám đốc chiến lược tại Carbon Trust, nói.

Cuộc khảo sát không thực hiện theo cách thông thường là đo lượng khí thải carbon từ các nhà máy sản xuất, ngành công nghiệp nặng như sắt thép, ôtô và máy bay. Các nhà nghiên cứu tính lượng khí thải từ các dịch vụ và sản phẩm mà mọi người có được như thực phẩm, quần áo, nhiệt và năng lượng dùng trong gia đình, bệnh viện, trường học.

Carbon Trust khuyên rằng mọi người không hẳn phải hy sinh chất lượng cuộc sống mà có thể giảm lượng khí thải gián tiếp từ các hoạt động thường ngày như tắt TV thay vì để ở chế độ chờ.

Carbon Trust cũng cho rằng 2/3 người tiêu dùng ngày nay sẵn sàng mua những vật dụng ít có dấu ấn của carbon hơn. "Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, trong thế giới mà khách hàng là thượng đế và carbon là một loại tiền tệ mới, thì những công ty nào đi đầu trong việc sản xuất ra các sản phẩm ít carbon sẽ thu được lợi nhuận lớn", Tom Delay, Giám đốc điều hành Carbon Trust, nhận định.

M.T. (theo Reuters)

Sao lùn trắng xé nát một hành tinh


Đĩa bụi kim loại màu đỏ là tất cả những gì còn sót lại của
hành tinh xấu số khi nó tiến tới quá gần một sao lùn trắng.
Ảnh: Newscientist.

Một hành tinh nhỏ đã bị xé toạc thành nhiều mảnh và biến mất sau khi di chuyển tới quá gần một sao lùn trắng. Hành tinh xấu số có lẽ đã bị kéo về phía ngôi sao lùn trắng bởi trọng lực của một hoặc nhiều hành tinh không nhìn thấy, các nhà thiên văn học cho biết.

Các ngôi sao như Mặt Trời (thành phần chủ yếu là hydro và heli) sẽ phồng lên thành quả cầu khổng lồ màu đỏ rực - gọi là sao khổng lồ đỏ - khi chúng già đi. Sau đó, những lớp vật chất ở phía trên của chúng sẽ dần tách ra, chỉ còn lại lõi. Khi đó, chúng được gọi là sao lùn trắng.

Các nhà thiên văn học rất quan tâm tới việc tìm kiếm những dấu hiệu của các hành tinh xung quanh các ngôi sao sắp tắt này, bởi chúng sẽ giúp họ hiểu được điều gì sẽ xảy ra với những hệ hành tinh giống như hệ mặt trời của chúng ta.

Trước đây, các nhà khoa học từng nhìn thấy những đĩa bụi bay xung quanh nhiều sao lùn trắng. Người ta cũng phát hiện ra rằng, trên bề mặt của sao lùn trắng có nhiều kim loại - một dấu hiệu cho thấy chúng có thể đã "nuốt chửng" những hành tinh nhỏ bay quá gần sau khi xé vụn những "thiên thể kém may mắn" này.

Giờ đây, các nhà nghiên cứu tại Đại học Warwick (Anh) đã có trong tay bằng chứng thuyết phục nhất về việc sao lùn trắng nuốt chửng một hành tinh. Họ đã nhìn thấy sự hình thành của một vành bụi kim loại xung quanh một sao lùn trắng có tên SDSS 1228+1040 nằm ngoài hệ Mặt Trời của chúng ta.

Sử dụng 3 kính thiên văn: Sloan Digital Sky Survey (trên đỉnh núi Apache, bang New Mexico, Mỹ), Herschel (trên quần đảo Canary) và Galaxy Evolution Explorer (bay vòng quanh Trái Đất), các nhà nghiên cứu đã nhìn thấy những quang phổ phát ra từ một đĩa bụi kim loại bay quanh sao lùn trắng SDSS 1228+1040.

Kết quả phân tích quang phổ cho thấy đĩa bụi kim loại này chứa canxi, magiê, sắt. Khoảng cách giữa nó với ngôi sao lùn ngắn hơn khoảng 100 lần so với khoảng cách từ sao Thủy tới Mặt Trời. Ở khoảng cách đó, bức xạ từ sao lùn trắng đủ sức làm nhiệt độ trên đĩa bụi tăng lên tới 4.723 độ C.
Quang phổ cũng cho thấy khí quyển của sao lùn trắng rất giàu magiê. Điều này đồng nghĩa với việc vật chất từ đĩa bụi đang rơi xuống ngôi sao. Do lực trọng trường của sao lùn trắng rất lớn nên những nguyên tố có khối lượng riêng lớn trên bề mặt của nó đã bị hút vào bên trong. Magiê không bị hút vào lõi do khối lượng riêng của nó thấp.


Những hành tinh "ma"

Để giải thích tất cả những hiện tượng trên, Boris Gaensicke, trưởng nhóm nghiên cứu, cho rằng một hành tinh nhỏ đã bị kéo về phía ngôi sao lùn trắng bởi lực trọng trường. Sau khi bị xé vụn, những gì còn lại của kẻ xấu số là những đám bụi kim loại nóng.

Vị trí của đĩa bụi ủng hộ giả thiết này. "Các hành tinh phải bị xé toạc ở khoảng cách này", Tom Marsh, một thành viên của nhóm nghiên cứu, nhận định.

Sự hủy diệt của hành tinh nói trên cũng cho thấy một điều: Có nhiều hành tinh đang "ẩn nấp" trong các hệ hành tinh, bởi vì khi một ngôi sao phồng lên để trở thành sao khổng lồ đỏ, nó sẽ đẩy tất cả các hành tinh nhỏ hơn trong phạm vi có bán kính bằng khoảng cách từ Mặt Trời tới sao Hỏa. Vì thế, việc một hành tinh "lang thang" tới gần sao lùn trắng chứng tỏ rằng nó bị hút tới đây bởi lực trọng trường của những hành tinh bên ngoài hệ mặt trời mà nó trú ngụ. Lực trọng trường khổng lồ của chúng đã kéo hành tinh xấu số về phía sao lùn trắng.

Benjamin Zuckerman tại Đại học California ở Los Angeles (Mỹ), người từng công bố bằng chứng về sự tồn tại của những đĩa bụi xung quanh sao lùn trắng, nhận định rằng phát hiện mới này là bằng chứng mới nhất về việc sao lùn trắng tiêu diệt hành tinh.

"Có thể nhiều hành tinh đã thoát khỏi sự hủy diệt của những ngôi sao khổng lồ đỏ. Tác động trọng trường của một hoặc nhiều hành tinh như thế có thể là nguyên nhân gây nên hiện tượng này", ông phát biểu.

Ted von Hippel tại Đại học Texas, thành phố Austin (Mỹ) lập luận rằng đĩa bụi có thể chỉ là những gì còn sót lại của ngôi sao lùn trắng trong giai đoạn cuối của cuộc đời. Tuy nhiên, ông không giải thích được tại sao đĩa bụi lại không có hydrogen, nguyên tố chiếm tỷ lệ lớn nhất (khoảng 70%) trong thành phần vật chất của những ngôi sao.

"Nếu hiện tượng hành tinh bị hủy diệt bởi sao lùn trắng là đúng thì chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về số phận của những hệ hành tinh như hệ Mặt Trời", Ted nói. "Hiện chưa có nhiều công trình nghiên cứu về tương lai của những hệ hành tinh khi một ngôi sao trở thành sao khổng lồ đỏ và sau đó là sao lùn trắng. Phát hiện này giúp chúng ta hiểu thêm về những giai đoạn cuối cùng của một hệ hành tinh".

Việt Linh (theo Newscientist)

Động vật lưỡng cư có thể đánh hơi dưới nước


Chuột mũi hình sao.
Ảnh: discoverlife.org.

Người ta luôn tin rằng động vật lưỡng cư có vú không thể ngửi được khi chúng lặn xuống nước. Nhưng một nhà khoa học Mỹ đã phát hiện ra rằng chuột mũi sao ở Bắc Mỹ có khả năng đánh hơi tìm mồi dưới nước bằng những bóng khí nhả ra từ miệng.

"Đối với tôi, phát hiện này là cực kỳ bất ngờ, bởi từ trước tới nay ai cũng nghĩ rằng động vật có vú không thể ngửi dưới nước. Khi động vật có vú chuyển sang sống ở môi trường nước, thính giác của chúng thường thoái hóa. Những động vật lưỡng cư - như cá heo và cá voi - đã mất đi khả năng ngửi", Kenneth Catania, giáo sư sinh học tại Đại học Vanderbilt University, thành phố Nashville, bang Tennessee, Mỹ, phát biểu.

Catania bắt đầu theo dõi loài chuột chũi mũi hình sao (tên khoa học là Condylura cristata) sau khi ông nhìn thấy một con thổi rất nhiều bóng không khí trong lúc bơi. Ông và cộng sự chọn 5 con chuột mũi sao, cho chúng vào lồng kính đựng nước. Sau đó, họ đặt một số sâu đất, cá nhỏ, mấy mẩu sáp ong và silicon dưới đáy lồng. Các nhà khoa học đo lượng không khí mà chuột hít vào và thở ra nhờ một camera tốc độ cao gắn ở bên dưới lồng kính.

Điều đáng chú ý đầu tiên là các con chuột nhả bóng khí ra ngoài lỗ mũi và nuốt chúng ngay sau đó. "Chuột không nuốt được hết bóng khí mà chúng nhả ra, nhưng phần lớn không khí đã quay trở lại lỗ mũi của chúng", Catania nói.

Những bóng khí của chuột mũi sao được nhả ra và hít vào với tốc độ khá nhanh - khoảng 10 lần trong một giây. Điều này nghĩa là tốc độ hít thở của chuột mũi sao chẳng kém gì chuột đồng hay một số động vật có vú khác.
"Cách đánh hơi của chuột đồng khác hẳn chúng ta. Chúng nhả các bóng khí ra rồi hít vào giống như chuột mũi sao, nhưng ở trên cạn, chứ không phải dưới nước", Catania cho biết.

Theo Catania, khi chuột mũi sao tiến tới gần một mục tiêu, chúng liền há miệng thổi bóng khí về phía nó rồi dùng hai lỗ mũi hít lại ngay lập tức.
"Do những tế bào thần kinh khứu giác của chuột mũi sao được bao phủ bởi màng nhầy nên chúng có thể ngửi được mùi của những chất hòa tan. Khi những bóng khí chạm vào mục tiêu, rất có thể những phân tử có mùi từ đó đã theo không khí vào mũi khi chúng hít các bóng khí", Catania giải thích.

Mũi của chuột mũi hình sao có 22 xúc tu cực kỳ nhạy cảm.
Ảnh: earthtimes.org.

Nhưng việc chuột mũi sao phát hiện ra những phân tử mùi dưới nước không có nghĩa là chúng đã phát hiện ra những phân tử đó. Loài động vật lưỡng cư này có một vũ khí lợi hại: chiếc mũi hình sao được cấu thành bởi 22 xúc tu cực kỳ nhạy cảm và linh hoạt. Mỗi khi chúng đánh hơi một vật, chúng cũng chạm vào bề mặt vật đó bằng các xúc tu.

Để làm rõ vấn đề, Catania phủ lên trên các "mồi" một tấm lưới sắt để ngăn không cho chuột mũi sao chạm mũi vào các mục tiêu. Những mắt lưới quá nhỏ đối với các xúc tu nhưng đủ lớn để các bóng khí lọt qua.

Kết quả cho thấy lũ chuột có thể lần theo dấu vết của các con mồi bằng cách nhả bóng khí rồi hít lại. Ở lần thử đầu tiên, chúng tìm thấy vị trí mục tiêu với độ chính xác từ 75% tới 100%. Sau đó, các chuyên gia thay một tấm lưới có mắt nhỏ hơn, nghĩa là sẽ có ít bóng khí đi qua lưới hơn. Quả nhiên tỷ lệ thành công của những con vật giảm xuống - chỉ còn chưa tới 50%.

Để tìm hiểu xem liệu khả năng đánh hơi dưới nước có tồn tại ở các loài lưỡng cư khác hay không, Catania bắt một số con chuột chù nước rồi tiến hành thử nghiệm tương tự. Ông nhận thấy chúng cũng có hành vi đánh hơi và lần theo dấu vết của con mồi dưới nước.

"Bây giờ thì chúng ta cần tìm hiểu xem còn những động vật lưỡng cư nào có khả năng ấy. Liệu những loài lưỡng cư to lớn như hải cẩu và rái cá có đánh hơi được ở dưới nước không, hay chỉ có những loài nhỏ mới làm được việc ấy?", Catania phát biểu.

Việt Linh (theo Newscientist)

Sao chổi - bí ẩn của vũ trụ
(VnExpress)

Ảnh: Chimetv.

Sao chổi thường được gắn với một điềm xấu nào đó. Vào năm 1997, sự xuất hiện của sao chổi Hale-Bopp đã gây nên một vụ tự tử tập thể của một nhóm người cuồng tín, họ cho rằng đã đến ngày tận thế.

Chất xyanogen - ở phần đuôi của sao chổi Halley sau vụ va chạm giữa trái đất và đuôi của sao chổi này, cũng bị đồn thổi là có thể gây ngộ độc cho con người.

Sao chổi là gì?

Sao chổi là một thiên thể bay ngoài không gian, nó gần như một tiểu hành tinh, nhưng không được cấu tạo từ đất đá mà chủ yếu là từ băng. Sở dĩ chúng có tên là sao chổi vì thường có hình thù kỳ dị, đầu nhọn, đuôi to giống một chiếc chổi quét nhà. Các nhà khoa học đã mô tả nó giống như “một quả bóng tuyết bẩn” vì nó chứa carbonic, metan, nước đóng băng lẫn với bụi và các khoáng chất.

Một học thuyết nữa đặt ra đã bác bỏ thuyết gọi sao chổi là “sao” vì người ta cho rằng nó chỉ là một khối khí lạnh trong đó chứa đầy các mảnh vụn và bụi vũ trụ. Nó là “mẹ” của những vì sao băng rực sáng trên bầu trời, vì khi bị vỡ ra, nó sẽ tạo thành từng đám sao băng và bụi vũ trụ rơi vào khoảng không. Tùy thời điểm và vị trí bị vỡ của sao chổi, người ta có thể quan sát được những đám sao băng từ trái đất.

Các nhà nghiên cứu thiên văn chia sao chổi thành 3 loại, ngắn hạn, dài hạn và sao chổi thoáng qua. Sao chổi ngắn hạn có chu kỳ quỹ đạo ít hơn 200 năm, sao chổi dài hạn có chu kỳ lớn hơn. Còn sao chổi thoáng qua có quỹ đạo parabol hoặc hypecbol, chúng bay qua mặt trời một lần và sẽ ra đi mãi mãi sau đó.

Mỗi năm có hàng trăm sao chổi được tạo ra ngoài vũ trụ nhưng chỉ có những sao chổi lớn và có chu kỳ đặc biệt được chú ý, như sao chổi Halley nổi tiếng chẳng hạn. Nó được phát hiện vào thế kỷ 18 và là sao chổi đầu tiên được phát hiện quay trở lại trái đất. Các nhà khoa học dự đoán nó sẽ quay trở lại trái đất trong thế kỷ 21, khoảng vào năm 2061.

Sao chổi bắt nguồn từ đâu?

Nghiên cứu của Cơ quan hàng không châu Âu cho rằng, sao chổi bắt nguồn từ đám mây Oort bên ngoài hệ mặt trời và là ranh giới giữa hệ mặt trời với các hệ hành tinh khác. Sao chổi chứa đựng các vật chất của thời kỳ khai sinh hệ mặt trời, do vậy chúng trở thành đối tượng nghiên cứu của các nhà khoa học để trả lời câu hỏi về quá trình tiến hóa của hệ mặt trời cũng như các hệ hành tinh khác trong vũ trụ.

Đa phần các sao chổi có quỹ đạo elip rất dẹt, phân bố ngẫu nhiên ngoài không gian. Đuôi của sao chổi có được là do khi đi qua mặt trời (quỹ đạo hình elip của sao chổi có tâm là mặt trời), băng của sao chổi tan chảy tạo thành chiếc đuôi, nhưng cũng vì những chuyến ghé thăm rất gần mặt trời đó mà đuôi của sao chổi ngày càng ngắn đi do băng bị thất thoát.

Mỹ đã phóng tàu vũ trụ Deep Impact vào sao chổi Temple 1 để nghiên cứu nhân của nó. Các nhà khoa học ở Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) hy vọng sẽ có được những thông tin về hệ mặt trời của chúng ta với cấu tạo hóa học đầu tiên của sự sống.

Không một hành tinh nào trong hệ mặt trời so sánh được với sao chổi về mặt thể tích. Nó gồm 3 phần: lõi chổi, sợi chổi và đuôi chổi. Lõi chổi cấu tạo bằng những hạt thể rắn đậm đặc, ánh sáng tỏa xung quanh là các sợi chổi. Lõi kết hợp với sợi tạo thành đầu chổi, còn đuôi không phải có ngay từ lúc hình thành sao chổi mà có được khi nó đi ngang qua mặt trời. Những cơn gió mặt trời đã thổi bạt các phân tử của sao chổi và tạo thành chiếc đuôi rực sáng phía sau. Có chiếc đuôi của sao chổi kéo dài hàng triệu km.

Ngay từ thế kỷ 18, Isaac Newton đã cho rằng sao chổi là vật thể đang giúp ích cho sự tồn tại của trái đất, nó cung cấp độ ẩm cho trái đất - điều kiện để duy trì sự sống của muôn loài. Đến nay, các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu về hiện tượng vũ trụ hấp dẫn và đầy bí ẩn còn chưa được khám phá.


Khoa học hiện đại và sao chổi

Hàng loạt các chuyến thám hiểm để tìm hiểu về thiên thể này đã được thực hiện. Các cơ quan nghiên cứu vũ trụ của Nga, Mỹ hay châu Âu đã vào cuộc, nhưng sao chổi vẫn là một bí mật với con người. Năm 2001, tàu Deep Space 1 của Mỹ đã bay qua hạt nhân của sao chổi Borrelly để tìm hiểu về cấu trúc của nó, hay tàu Stardust đã được phóng vào sao chổi Wild 2 để thu thập các hạt bụi để phục vụ nghiên cứu. Dự kiến năm 2014, tàu Rosseta sẽ đưa hẳn một trạm nghiên cứu lên bề mặt sao chổi Churyumov-Gerasimenko.

Không phải lúc nào sao chổi cũng mang vẻ đẹp lung linh trên bầu trời mà còn tiềm ẩn những nguy cơ đối một khi nó bay gần quỹ đạo trái đất. Ở bất kỳ một hành tinh nào, sao chổi luôn bị lực hấp dẫn hút vào và những vụ va chạm giữa trái đất với các thiên thể ngoài vũ trụ là không thể tránh khỏi. Nó sẽ tạo nên các rung động mạnh trên bề mặt trái đất, thậm chí là tạo thành các trận động đất, lở tuyết hay các đợt sóng thần cao hàng trăm mét....

Theo các nhà khoa học, hằng ngày, trái đất phải hứng chịu hàng chục các mảnh thiên thạch nhỏ hay bụi từ vũ trụ, nhưng chỉ có những mảnh thiên thạch lớn như sao chổi mới nguy hiểm đối với trái đất của chúng ta. Tuy nhiên, các nhà khoa học luôn tính toán để trái đất tránh xa những vụ va chạm như vậy. Một tên lửa đẩy có mang đầu đạn hạt nhân sẽ phá vỡ hoặc làm chệch quỹ đạo bay của sao chổi.

Ông K.Harpher, thuộc NASA cho biết, mặc dù được cấu tạo từ carbonic, metan, nước đóng băng, các hợp chất hữu cơ cao phân tử và các khoáng chất nhưng nguồn gốc của sao chổi lại nằm trong hạt nhân của nó. Hạt nhân sao chổi gồm những khoáng chất nặng hay chất hữu cơ cao phân tử, bao phủ là một bề mặt tối đen, có khả năng hấp thụ nhiệt rất mạnh, nhờ thế nó bốc hơi các khí và tạo thành đám bụi xung quanh, có khi lên đến cả trăm nghìn km, tạo thành một vệt kéo dài. Nhờ ánh sáng mặt trời mà khi ta nhìn từ trái đất sẽ thấy nó là một vết sáng giống hình cái chổi. Một điều gây ngạc nhiên nữa cho giới khoa học là thiên thể này còn phát ra tia X, đó là do sự tương tác giữa gió mặt trời và sao chổi.

Mặc dù con người không ngừng tìm hiểu về sao chổi nhưng nó vẫn mang đầy bí ẩn và vẫn là một kỳ quan của tự nhiên, thu hút các nhà khoa học tìm hiểu, khám phá. Và mỗi một sao chổi hình thành hay mất đi do va chạm với các thiên thể khác luôn đem đến cho các nhà khoa học những băn khoăn và cả câu hỏi phải đi tìm lời giải đáp.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)

Mắt nhân tạo đã có từ gần 5 thiên niên kỷ
(VnExpress)

Ảnh:Discovery News.

Các nhà khảo cổ tại thành phố Burnt (đông nam Iran) vừa phát hiện được một con mắt nhân tạo có tuổi khoảng 4.800 năm. Nó thuốc về một phụ nữ còn rất trẻ thời đó.

"Chỉ nhìn thoáng qua lần đầu tiên, dường như con mắt nhân tạo này được chế tạo từ hắc ín tự nhiên trộn với mỡ động vật", nhà khảo cổ học Mansur Sayyed-Sajadi, đang chỉ đạo cuộc khai quật, cho biết. Sẽ có nhiều cuộc kiểm tra nữa được tiến hành để đưa ra kết luận thành phần chính xác cấu thành nên con mắt giả này.

Sayyed-Sajadi cho biết thêm, người xưa đã sử dụng một sợi dây bằng vàng tốt mỏng hơn nửa milimét để vẽ "các mao mạch mắt tinh xảo nhất chưa từng có" lên mắt giả. Các đường thẳng song song cũng được kẹp quanh con ngươi để tạo hình dạng kim cương. Hai cái lỗ ở các cạnh giúp giữ cho nó nằm đúng vị trí nơi hốc mắt của người phụ nữ.

Sayyed-Sajadi cho biết, vẫn còn lại các mô mí mắt rõ ràng trên cầu mắt, như là dấu vết cho thấy có một nhọt ung đã phát triển trong mí mắt của cô gái trẻ do tiếp xúc thường xuyên với vật thể.

Cầu mắt được phát hiện cùng với các di cốt của người mang nó trong một nghĩa địa. Các nhà nghiên cứu tin rằng người phụ nữ đã chết khi còn rất trẻ - từ 25 đến 30 tuổi. Các bình đất sét, xâu chuỗi trang sức, áo thụng ngắn bằng da thuộc và một cái gương đồng cũng được tìm thấy trong phần mộ của người này.

(Theo Thanh Niên, Discovery News)